Arquivo por etiquetas: Galiza

Non nos humillaredes nunca máis

Son intres nos que o País chora. Amig@s e familiares lamentan as súas perdas. Máis adiante coñeceremos os nomes d@s falecid@s. Porémoslle faciana a cada unha das vítimas. Verán a luz historias desgarradoras. Mais cando comecemos de novo a camiñar (en pé puxémonos no intre exacto no que envorcou o primeiro vagón), non podemos nin debemos caer na autocompaixón.

Ó día seguinte á traxedia chamábame un amigo maño para interesarse polo acontecido. “Galicia está gafada”, comentábame. Incorrecto. Cada día somos máis @s que vemos causas e motivos ben esclarecedores máis aló do gafe ou o infortunio. Cada vez son menos @s que reaccionan con resignación e aceptan como algo inevitable as catástrofes que cada pouco azoutan dramática e case sistemáticamente a nosa terra.

Non. Non foi casualidade que en menos de dez anos dous petroleiros afundisen diante das nosas costas e as asolagasen baixo dun manto de petróleo, no que foi no seu día o peor desastre natural dende a catástrofe nuclear de Chernobyl. Non foi casualidade que en 2.006 unha vaga de incendios arrasase os nosos montes e que en 2.012 as lapas devorasen as Fragas do Eume.

E non. Non foi casualidade que o primeiro accidente mortal dende que existe a Alta Velocidade Española se convertise no segundo con máis vítimas da historia ferroviaria do Estado. Un ano e medio despois da chegada do AVE á Galiza. Vinteún anos despois da inauguración do primeiro tramo de Alta Velocidade entre Sevilla e Madrid.

Por suposto que non. Isto nada ten que ver con gafes nin con meigas. Todo é moito máis sinxelo. Os mesmos que decidiron afastar o Prestige da costa para que o combustible anegara ata o máis mínimo recuncho do noso litoral, e que nos mentían asegurando que nada acontecía mentres o chapapote nos chegaba polos xeonllos, son os que co seu nulo investimento en prevención de incendios forestais conseguen que a Galiza, ano tras ano, lidere as cifras de incendios no Estado español (sobre o 50% do total, segundo Greenpeace).

E, cómo non, son os mesmos que hoxe tentan utilizar como cabeza de turco ó maquinista do Alvia que a véspera do Día da Patria descarrilaba en Angrois cobrándose a vida de 80 persoas, cando resulta evidente que as deficiencias nas infraestruturas tanto da vía coma do comboio son, cando menos, co-causantes do sinistro. Un ano e medio despois da chegada do AVE á Galiza. Vinteún anos despois da inauguración do primeiro tramo de Alta Velocidade entre Sevilla e Madrid.

Se non nos afunden, quéimannos. E se non, fannos descarrilar. Pero é que non só é iso. Soterran a educación e a sanidade públicas. Atacan con rabia e ferocidade a nosa cultura, a nosa identidade. Deixan morrer o sector naval. Afogan o sector leiteiro. Exterminan as nosas caixas de aforros e privatizan os nosos bancos. Róubannos os nosos aforros con total alevosía. E, por se fose pouco, utilizan os cartos públicos, os nosos cartos, con fins corruptos e lucrativos mentres se escarallan de risa nas nosas putas caras.

Con semellante panorama, cabería preguntarse: ¿ata cándo? A resposta é ben sinxela: ata que nós queiramos. Nós, a clase traballadora, a maioría social, somos @s únic@s e principais perxudicad@s polas ruindades e vilezas destes desaprensivos. E, que non vos caiba a menor dúbida, somos @s únic@s que podemos pararlles os pés.

A fórmula, alo menos na súa vertinte teórica, tampouco reviste demasiada dificultade. Debemos unirnos nun frente cívico revolucionario, e vogar tod@s na mesma dirección. Coller as diferencias que nos separan entre nós, comparalas coas diferencias que nos separan con eles, e poñernos a traballar en pos do grande proxecto en común.

A aplicación práctica desta fórmula debería ser a parte complicada do proceso. Mais non para nós. O pobo galego xa ten demostrado sobradamente que cando se une é quen de acadar calquera cousa. Sen ir máis lonxe (que tamén poderiamos), os paus descomunais que ven sufrindo a nosa sociedade nos últimos anos supoñen a proba máis inequívoca do carácter loitador e solidario das nosas xentes.

Deste xeito, @s mesm@s que recollían o chapapote das nosas praias coas súas propias mans, @s que cos seus monos de traballo conformaban mareas brancas máis inmensas aínda que a negra que tinguía a nosa costa, son @s que cos utensilios máis rudimentarios, cos medios máis enxebres, apagaron as lapas que convertían o verde dos nosos montes en gris cinza.

E, cómo non, son @s mesm@s que non dubidaron nin un instante en lanzarse a socorrer ós afectad@s do accidente ferroviario de Angrois, unha vez máis, con material improvisado que desta volta facía as veces de mantas, panos ou padiolas. E @s mesm@s que minutos despois da chamada das autoridades, ateigaban os centros de transfusión de sangue de todo o País, ata tal punto de chegar a colapsalos.

Médicos de vacacións, persoal sanitario en paro, bombeiros en folga achegáronse a centros de saúde e ó lugar do sinistro para prestar os seus servizos. Todos eles deixaron a un lado as súas loitas persoais, esqueceron o trato vexatorio que están a recibir por parte dos desalmados que nos gobernan e puxéronse a traballar en pos do grande proxecto común.

Levamos séculos caídos en desgraza. Mais non son séculos de infortunio, gafe ou mal agoiro. Son séculos de opresión, discriminación e marxinación. Séculos de humillación. Xa abondou. É o noso momento. Coma reza o noso himno,

Os tempos son chegados

dos bardos das idades,

que as vosas vaguedades

 cumprido fin terán.

Pois onde quer, xigante

 a nosa voz pregoa

a redenzón da boa

Nazón de Breogán.

Ou, se non queredes poñervos tan solemnes, lembrarei aquelo que versa unha preciosa canción de Luar Na Lubre, “Memoria Da Noite”, precisamente con motivo da catástrofe do Prestige:

… que na túa memoria xa non hai volta atrás,

non nos humillaredes nunca máis.

Que así sexa.

O día que non souben responder de ónde era.

O domingo era un home ilusionado. Nervioso, expectante. Pode que algo preocupado. Mais, por riba de tódalas cousas, ilusionado. Había pouco máis de oito meses que marchara do meu país para cumpri-lo soño da miña vida, na procura dunha experienza que encha o meu espírito e a miña mente, dun proceso de aprendizaxe que me forme e me convirta nunha persoa apta para axudar na loita por mudar este mundo nun lugar máis xusto.

Levaba oito meses pregoando con orgullo o nome do meu país por cada un dos recunchos deste planeta. Nuns poucos deles xa o coñecían. Nalgún en concreto, un específicamente, facíano moi ben, case mellor ca min. Mais na meirande parte do mundo, a xente coa que falaba non sabía ónde está o meu país. Nin escoitaran falar del. Ninguén. Non me importaba.

Cando me preguntaban de ónde era, eu explicáballes a xentes de tódalas culturas, razas e relixións, co peito enchido e a man no corazón, que o meu é un país moi pequerrechiño. Un país fermoso, bonito a rabiar. O país coa mellor comida, as mellores praias e a mellor troula do mundo.

Un país habitado por xentes humildes, modestas, sinxelas. Traballadoras inesgotables. Xentes honestas, puras, para as que a palabra significa todo. Unha cultura solidaria, onde a palabra “irmandade” figura nos capítulos máis relevantes da súa historia. Un país habitado por xentes bravas, orgullosas, de enorme amor propio. Xente con coraxe. Un país que tempo atrás foi o primeiro reino de Europa en erguerse contra os poderosos, contra as clases privilexiadas.

Todo iso fun dicindo do meu país, coa man no corazón e o peito enchido, ás xentes que me preguntaban de ónde era. Dende a Patagonia ata Canadá, e dende as antípodas ata o lonxano oriente.

Si. O domingo estaba ilusionado. As enquisas dicían que o índice de participación ía ser moi baixo, pero eu non lles facía caso. ¿Cómo non ía participar a xente? Había catro anos que o presidente do meu país presentara en campaña electoral un catálogo con 14 promesas, das cales incumprira as 14. E o meu país está habitado por xentes honestas, puras, para as que a palabra significa todo.

O goberno do meu país levaba catro anos retirando axudas ós dependentes, recurtando en servizos públicos ou obrigando a pagar por medicamentos e libros de texto. Catro anos afogando e machacando ás familias máis desfavorecidas. E o meu país está habitado por xentes humildes, modestas, sinxelas.

En catro anos o goberno colocara ó meu país á cabeza do desemprego, cos seus principais sectores produtivos feridos de morte. E as xentes do meu país son traballadoras inesgotables.

Nos últimos catro anos o goberno do meu país lapidara privilexios que o pobo gañara tempo atrás coa súa loita e o seu esforzo, eliminara dun plumazo dereitos que a clase traballadora conseguira nunha loita que custara moitas vidas. E o meu país está habitado por xentes bravas, orgullosas, de enorme amor propio. Xentes con coraxe.

Por suposto que a xente ía participar. E íanlle facer pagar a tan infame personaxe por tódalas atrocidades cometidas. Sen dúbida era o momento. Había moito tempo que a cultura galega, o noso tesouro máis prezado, non sufría ataques tan rabiosos, con tanto odio. Concretamente dende o réxime dictatorial fascista. Dende os días nos que Francisco Franco silenciaba ós que preguntaban pola liberdade a base de cadea ou fusilamentos, a perda de dereitos básicos por parte do pobo non se convertía nunha sangría de tales dimensións.

Era o momento de dicir basta. Xa abonda. As mesmas políticas, o mesmo sistema vil e putrefacto que está levando o planeta á súa autodestrucción, estaba devorando a nosa sociedade dende o máis básico, dende as súas raíces. Estaba desarticulando todas e cada unha das súas capas. Agás, por suposto, onde habita o gran capital. Alá arriba, dende os máis ricos ollan para nós con desprezo. Mais eses non fan que o mundo funcione, senón todo o contrario.

Pois claro que era o momento. Por fin, despois dun longo e deseperante período de letargo, o pobo espertara. Había un tempo que deixara a un lado a súa pasividade, a súa indeferencia. Un par de anos atrás aparcara a súa sumisión para comezar a cuestionarse cousas, a saír á rúa para anunciar que xa non estamos dispostos a tragar máis. A rebelarse. Pedían cousas. Solicitaban cambios. Novas propostas máis aló dos mesmos de sempre, aqueles que se enquistaron no poder e nos afundiron no abismo no que hoxe nos atopamos. Os que cunha noxenta complicidade se foran alternando nun trono que corrompera ata as entrañas a aqueles que non viñan xa corruptos das súas casas. O pobo demandaba trocos. Unha alternativa á que aferrarse.

E as súas peticións foran escoitadas. Abofé que o foran. @s galeg@s podían elixir a alternativa que o nacionalismo leva toda a vida encarnando na contra do sistema establecido coas propostas de sempre. Coa promesa de traballar por e para a xente. Coa oferta dunha saída da crise pola esquerda, respectando os servizos públicos e potenciando os sectores productivos propios do país. Sempre coa nosa cultura por bandeira. Sempre co sentimento galeguista como elemento de confraternización.

Por outra banda, @s galeg@s podían ter escollido un proxecto nado dende a xenerosidade e co obxectivo de servir de fogar común para a esquerda deste país. Un proxecto no que unha das mentes máis brilantes que a nosa política xamáis deu, tendeu a man a todas aquelas forzas políticas, galeguistas e de esquerdas, que estivesen dispostas a facer un esforzo cedendo lixeiramente nos seus programas para unirse nunha fronte sólida e solidaria, que poida prantar cara con firmeza ás políticas antigalegas e antisociais do actual goberno nacional.

Tamén podían @s galeg@s terse decantado por outro proxecto nado para a ocasión, e que tamén foi concebido mediante a unión de forzas decididas a representar esa nova ferramenta que valla á sociedade galega para enfrontar a dictadura do capital. Un proxecto que veu a encher o baleiro existente no espazo reservado ó galeguismo de centro, no que se vexan reflectid@s @s galeguistas máis moderad@s que ata entón tiñan que optar por partidos de ámbito estatal ou nacionalismos máis á esquerda do seu ideario.

E así podería continuar enumerando as distintas opcións, podería seguir enunciando as diferentes alternativas existentes que o pobo solicitara, ata, por exemplo, as 21 candidaturas que se presentaron pola provincia de Pontevedra, que na Coruña foron 19, en Ourense 18 e en Lugo 16.

Xa o creo que era o momento. Co país sumido nun estado de precariedade que non se daba dende había 70 anos. Coa xante na rúa clamando polo cambio. Co instrumento preciso para iniciar ese cambio ó servizo desa xente. Coa idiosincrasia da nosa sociedade enfrontada irremisiblemente ós elementos opresores que tratan de erradicala.

Era o momento de da-lo paso cara adiante. De actuar con decisión, con afouteza. De rachar coas ataduras de tópicos e mentiras. De revolverse contra a manipulación. De darlle as costas a corruptos e deshonestos, a féridos e duros, imbéciles e escuros; e darlle o apoio ás alternativas demandadas, á xente que atendera as peticións do pobo. Ós bos e xenerosos.

Era, en definitiva, o momento de declarar a guerra ós ricos. De botar ós que gobernan exclusivamente para eles. De combater a tiranía do capital. De rebelarse contra humillacións e opresións. De berrar non ós que están do lado duns poucos privilexiados e na contra dunha maioría esmagante, esquecida e pisoteada nos seus dereitos máis básicos. E iso só podía acontecer se o domingo as xentes do meu país saían en masa a exercer o seu dereito ó voto, que entón máis que nunca non era un dereito, era unha obriga. E se votaban con tino.

Mais nada disto sucedeu. As enquisas, aquelas que dicían que o índice de participación ía ser moi baixo, estaban no certo. A xente quedou na casa. Non prestou o seu apoio a aqueles que a escoitaran, non escoitou a aqueles que lle prestaran o seu apoio. Os mesmos de sempre, aqueles que se enquistaron no poder e nos afundiron no abismo no que hoxe nos atopamos; os corruptos, deshonestos, féridos, duros, imbéciles e escuros; os que nos humillan e oprimen; es que gobernan para uns poucos privilexiados e na contra dunha maioría esmagante, renovaron maioría absoluta e obtiveron 3 escanos máis que catro anos atrás.

Ninguén sabe qué foi das xentes honestas, puras, para as que a palabra significa todo. Ninguén se explica en qué estaban pensando as xentes humildes, modestas, sinxelas. Nin rastro das xentes bravas, orgullosas, nin das traballadoras inesgotables.

Un non sabe qué ten que acontecer para que reaccionen, pero dá medo pensalo. Quizáis a que lles falte o prato de comida a eles, pode que non abonde con botar unha ollada ó seu redor e comprobar que lles falta a moit@s d@s seus/súas compatriotas. Ou pode que nin tan sequera se dignaran en botar esa ollada.

Por outra banda, é certo. A clase política debe facer unha reflexión máis aló, e atopar as cousas que se fixeron mal para non facerlle ver ó pobo a extrema gravidade da situación que atravesamos. Ou máis importante aínda: qué non se soubo ver do que o pobo demendaba para saír de tal situación. E, cómo non, debe tamén ollar cara adiante. Valorar o magnífico traballo realizado e os extraordinarios resultados obtidos por A.G.E. Aferrarse a el coma ó tremendo raio de esperanza que é, tomalo como referencia e a partires de aí traballar con máis dureza que nunca. Eu, pola miña conta, iso farei. Palabra.

O luns era un home afundido. Os nervios tornaran en desolación, a expectación mudara en desesperanza. Mais, por riba de tódalas cousas, estaba defraudado. Mentres paseaba pola Gran Muralla Chinesa, dúas mozas londiñenses, divertidas e bulideiras, presentáronseme, e unha preguntoume:

-¿De ónde es?

Eu baixei a vista ata o chan, e así permanecín durante uns eternos dez segundos. Deseguido erguín de novo a mirada, e craveina nos ollos da moza londiñense, que agardaba co xesto desconcertado.

O meu é un país moi pequerrechiño. Un país fermoso, bonito a rabiar. O país coa mellor comida, as mellores praias e a mellor troula do mundo. Un país habitado por xentes humildes…

Especial Día da Patria.

¡Fill@s da Galiza! Fálavos o compañeiro Alvarellos Wallace dende o seu exilio nas Américas.

Hoxe, coma cada 25 de Xullo, celebramos o Día da Patria Galega. É un día no que, coma tódolos anos, reivindicamos os nosos símbolos, a nosa identidade coma País. A nosa lingua, a nosa Historia, as nosas artes, os nosos usos e costumes. Reivindicamos o noso feito diferencial, celebramos que somos un País cunha cultura de seu.

Máis aló de celebrarmos que somos un pobo con identidade propia, que non é pouco, é certo que pouco máis hai que celebrar. Vivimos días de enormes dificultades, onde á espeluznante cifra de cidadáns desempregad@s, a dramática situación de moitas das nosas familias, e a tiránica actitude adoptada pola banca, sometendo á maioría social, especialmente ás clases máis desfavorecidas, hai que sumarlle a nefasta actuación dos nosos gobernantes.

Afanados únicamente en contentar ás demandas dictatoriais dos grandes poderes financieiros, cada día apertan un chisquiño máis a soga que eles mesmos colocaron ó redor dos nosos pescozos, esmágannos depositando sobor de nós o peso da crise que eles e soamente eles provocaron. Sotérrannos botando enriba nosa a terra da súa ineptitude, da súa avaricia, da súa inhumanidade, e chimpan sobre nós pisoteando os nosos dereitos. Dereitos que tantos anos de loita, tanto sufrimento e tantas vidas lles custou ós nosos devanceiros.

Hoxe vémonos abocados a revivir aquelas loitas, xa que os nosos dereitos máis básicos, os que nos levaron a ser o máis achegado a un país libre do que fumos en séculos, como a sanidade e a educación públicas, corren serio perigo. Para calmar a sede insaciable do neoliberalismo, os gobernos galego e estatal do Partido Popular tiran do sangue do pobo de xeito inmisericorde, non lles treme o pulso á hora de retallar en servizos básicos e políticas sociais. Non terán piedade se teñen que deixar na rúa, sen traballo nin fogar á metade do país. Van camiño delo.

Eles non gobernan para o pobo, eles non representan á maioría. Eles están do lado  dos poderosos, dos que moven os fíos deste sistema putrefacto e corrupto. Débense a eles, a ese fato de desalmados que non se fartan de engordar e engordar as súas grotescas fortunas a costa do benestar dun sector da sociedade cada día máis amplo e máis marxinado.

Hai xente que pode pensar que hoxe en día hai problemas máis importantes que a causa do nacionalismo galego, que o autogoberno ou a defensa da nosa cultura. Que non nos leven a engano. Hoxe a nosa loita debe ser levada a cabo coa intensidade de sempre, senón con máis forza que nunca.

A loita contra o capital que hoxe se libra en cada recuncho do planeta, e que non fixo máis que comezar, para @s galeg@s ven sendo o noso día a día dende hai moito tempo. Levamos séculos loitando pola nosa dignidade, polos nosos dereitos como pobo, contra a opresión, o esquecemento e a marxinación. Esta loita non é nova para nós.

E somos moit@s @s que xa levamos longo tempo indignad@s. E eu, coma tant@s e tant@s compañeir@s de pelexa, non o dubido: o nacionalismo é unha das chaves do cambio. O autogoberno, a autoxestión é unha parte importantísima da solución, debe ser unha arma fundamental na loita contra o capitalismo.

Nesta viaxe non paro de atoparme exemplos de nacións, países, rexións que manexando os seus propios recursos, tomando as súas propias decisións, saen adiante cunha solvencia infinitamente superior a doutros territorios que dependen dun poder central, que se ven suxeitos ás vontades dun goberno que dá prioridade ás súas necesidades e que descoñece as dos territorios que tutela.

O desmantelamento definitivo do sistema capitalista pasa por descentralizar o poder, primeiro da banca privada e despois dos sucesivos estados. E a partires de aí crear un sistema xusto, baseado na igualdade e na fraternidade, lonxe do sistema actual onde imperan o egoísmo, o consumo compulsivo, o materialismo e as ansias de poder.

E sería un sistema perfectamente acaído para a sociedade galega. Sentaríalle coma unha luva á nosa cultura, á nosa forma de ser. Galiza, terra de traballador@s inesgotables. De xentes modestas, sinxelas. Xenerosas, nobres, honestas. No noso código de valores o primeiro é a palabra, precisamos confiar na xente.

Nós levamos séculos divertíndonos a base de comer e beber, sempre en familia, sempre coa nosa xente. As nosas festas móntanse sen necesidade de grandes orzamentos, non precisamos luxos. Bueno si, os luxos que nos brinda o produto da nosa terra.

Son perfectamente consciente de que o galeguismo é un sentimento que se espalla ó longo dos catro puntos cardinais do noso territorio, e alá onde chegue o emigrante máis lonxano. No corazón de tod@s está presente o orgullo de sermos galeg@s. Mais é preciso demostralo. Valorar o que temos, abrir os ollos ante as marabillas que agocha o noso País de fábula, recoñecer a súa maxia.

Unha das mellores descripcións da nosa paisaxe que teño lido, como non podía ser doutro xeito, é obra do inmorrente Castelao, e gustaríame compartila con vós. Porque chega, toca a fibra sensible, fai cavilar precisamente sobre o que vos comentaba hai un minuto da necesidade de darlle ó noso patrimonio o valor que merece. Forma parte do discurso “Alba de Groria”, que o compañeiro Daniel leu con motivo do Día da Patria de 1.948, e di así:

Si no abrante d-este día poidéramos voar sobor da nosa terra e percorrela en todas direicións, asistiríamos á maravilla d-unha mañán única. Dende as planuras de Lugo, inzadas de bidueiros, té as rías de Pontevedra, oureladas de piñeraes; dende as serras nutricias do Miño o a gorxa montañosa do Sil, até a ponte de Ourense, onde se peitean as augas d-entrambos ríos; ou dende os cabos da costa brava da Cruña, onde o mar tece encaixes de Camariñas, até o curuto do monte de Santa Tegra, que vence coa súa sombra os montes de Portugal, por todas partes xurde unha alborada de groria.”

Pouco máis hai que engadir. Simplemente pedirvos que reflexionedes, que vos decatedes de que a vosa Terra precisa da vosa loita, no mundo enteiro faise necesaria a vosa implicación.

Espertade, miñas xentes, meus e miñas compatriotas. Non baixedes os brazos nin caiades na apatía vítimas das falacias que nos queren facer crer, como aquelo de que “nós sós non podemos cambiar nada”. Precisamente porque nós somos os únicos que podemos cambialo todo. E qué mellor que comezar facéndoo polo noso País, pola nosa Patria. Por Galiza.

Nada máis. Despídome de vós parafraseando unha vez máis á nosa principal figura política e pode que cultural.

“Que a fogueira do esprito siga quentando as vosas vidas e que a fogueira do lume nunca deixe de quentar os vosos fogares.”

Feliz Día da Patria. ¡GALIZA CEIBE, PODER POPULAR!

Bogotá. Á saída da selva atópase a morriña.

Mércores 27 de xuño. Chegamos a Bogotá contra as 17:30 do serán.

Bogotá é unha cidade fría, situada a 2.600 metros de altitude. As súas rúas son números. Calle 12, Carrera 9.

Síntome estraño. Vimos de chegar da Amazonia, onde a nosa estancia supuxo a experiencia máis diferente, a máis alonxada da miña vida cotiá na cidade que vivira xamáis. Mais xa estabamos de volta na civilización. Nunha grande cidade, nunha grande capital. E estabamos no-los dous sos.

Despois de dous meses viaxando ou vivindo con xente entre nós permanentemente, voltabamos a atoparnos sos na nosa aventura. Xa non estaba César. Non contabamos coa compaña de Arthur. Nin rastro de ningún membro do Asshole Teamnin do Europe Team.

Síntome estraño. Chegamos ó noso hostel, o Platypus, e chéganme ó móbil varios vídeos enviados pola miña irmá, onde sae a miña sobriña Lena, de menos de dous aniños, dicindo “ola Adri” e “Adri ven”. Non dicía palabra cando saín da Galiza.

Síntome estraño, moi estraño. Angustiado. Golpéame a morriña. E golpéame coma ela o fai habitualmente. De improvisto, ser previo aviso. Con dureza.

As rúas de Bogotá son números. Calle 12, Carrera 9. Non atopo a rúa Palencia, que me leva a cear a casa de Juantxo e Iriña calquera prato preparado por el, sempre con arte e amor, sempre para lambe-los dedos. E a ver unha peli, cos comentarios de Pako no seu perfecto e académico calvariense. Alí tamén está Tako, con quen arranxamos o mundo entre risas, ás que tamén aporta Gus.

Non atopo a rúa Portela, onde ó carón do Flipper subo a casa de Choli a escoitar uns temazos, calquera temazo de calquera grupo, o que a el se lle antoxara ou o que lle encha a orella nesa época. E entre temazo e temazo morremos da risa cos nosos desvaríes, e co seu humor único, de xenio. Do xenio que el é. Pode que canda nós estean Campillo e Deme, habituais deste planazo.

E tampouco está a rúa Doutor Carracido para botar unhas partidas na casa de Prego e Druida. Uns combates ó Street Fighter ós que se apunte Potri, ou uns piques ó Fifa ós que se sumen Maritxo ou Lagunilla.

En La Candelaria, o barrio onde nos hospedamos, existen bares, hai pubs. Algún está moi ben. Congratúlanos especialmente o The Doors, ó que Cons non faltou nin unha soa vez á súa cita diaria co rock e a birra. Mais non atopo La Fiesta de Los Maniquíes, onde sentarme cun licor café na man de parola con Vane, con Rosalía, con Marquiños. E pasalo en grande coas nosas Churru Girls, esa milagre social que supón a prodixiosa xeración do ’87: Raque, Eviña, Mary, Bita, San, Vero, Pali… Daría tanto por tervos aquí…

Existen bares, hai pubs. Algún está moi ben. Pero non está Brou, con quen descender ó inframundo dos antros de maior perdición calquera día da semana, e amencer coa cidade en pleno funcionamento. Tampouco está Chufi para envelenarnos coa peor brebaxe que atopemos nos estantes da peor licorería.

Paseando por Bogotá paso ó carón dunha cancha de básquet. Levo catro meses cun mono terrible de xogar ó baloncesto. ¿Pero para qué, se non está Xose? Non ten sentido se non podo botar con el uns un para un, uns vinteúns, concursos de triplas, ou calquera deses xogos absurdos que só el pode inventar. Nin sequera podo botar un partido de pádel con Richi, contra Víctor e Oli.

Tamén hai cafeterías en Bogotá. Coas súas terraciñas, co seu servizo hiper-atento e amable. Son estupendas. Pero non está Reich para tomar con ela unha chiquita, nin Beíña, nin Mary.

Xa sei que estou a cumprir o soño da miña vida, que non teño dereito a estar triste porque son un auténtico privilexiado. Pero comprendédeme, teño xente demasiado especial nesa terriña como para non botal@s en falta. Hai demasiado agarimo repartido entre a xente que acabo de nomear e outr@s moitísim@s que, do xeito máis inxusto do mundo, quedaron polo camiño (podédesme crer que non vos esquezo), como para non sufrir un pequeno baixón que ben seguro hei deixar atrás en menos do que incluso eu mesmo penso. Estou morriñento perdido, e cando me poño a escribir con morriña, sáenme estas cousas.

Os dous primeiros días non saímos do hostel, ben pola saudade, ben por seguir dándolle voltas ó tema do voo á México.

Foi o venres cando nos decidimos finalmente a saír da cuncha e coñecer un pouquiño Bogotá. Guiados por Juan Carlos fixemos un percorrido polos puntos máis destacados de La Candelaria, o barrio onde, como dixen, estabamos hospedados.

Barrio de “La Candelaria”.

La Candelaria é o barrio histórico de Bogotá. Mistura de arquitecturas colonial e republicana, hoxe trata de recuperar o ambiente bohemio que predominaba hai ben pouco, así como a súa posición como o barrio máis acomodado da capital, perdido en favor de Los Rosales, ó norte da cidade.

Nas azoteas dos edificios asoman diferentes estatuas, figuras que hai anos lucían en case tódolos inmobles, pero que na actualidade escasean bastante, xa que son roubados polos vándalos.

A primeira parada fixémola na Casa Silva. Trátase da casa onde morou José Asunción Silva, o poeta máis relevante da historia de Colombia. De familia ben posicionada, Silva foi un poeta precoz, de mente atormentada, polémico, envexado.

Casa Silva.

Fachendoso ata gañarse o alcume de José Presunción, non foi recoñecido na súa época, e morreu sen saber o grande poeta que foi. E morreu tras dispararse un tiro no peito, despois de pedirlle a un amigo médico que lle debuxara o contorno do corazón sobre a camisa, ó remate dunha festa que organizara na súa casa con trece compañeiros do mundo intelectual.

Foi o 23 de maio de 1.896, ós 31 anos de idade, poñendo fin así a unha vida tormentosa, sempre incomprendido, angustiado polas débedas herdadas do seu pai.

Piano que lle mercou J. A. Silva á súa irmá Elvira.

A súa obra máis representativa é “El Nocturno”, e recoméndovos especialmente o terceiro poema, o cal nos leron durante a nosa visita, e no que José Asunción se laia da morte da súa irmá Elvira, da que se di estaba namorado.

Seguimos percorrendo Bogotá, cidade onde existe unha pronunciadísima diferenza de clases. Ó norte o barrio rico, con Los Rosales á cabeza, e ó sur as comunas, a zona máis pobre da cidade. Detémonos no edificio da antiga prisión e casa de torturas da cidade, hoxe convertido en apartamentos de luxo.

Antiga prisión de Bogotá.

Albiscamos a Universidade de La Salle, e enfronte desta a de El Externado, dúas das máis importantes de Bogotá. E tamén a biblioteca Luis Ángel Arango, segundo Juan Carlos, a máis grande de Sudamérica.

O edificio do fondo é a Universidade de La Salle.

Biblioteca Luis Ángel Arango.

A segunda parada fixémola no Museo de Bogotá. A temática baséase na cultura urbá bogotana: grafittis e hip hop, de grande peso no día a día colombiano, especialmente na capital e na súa meirande parte con orixe no sur; e tamén álbumes de fotos de épocas antigas das diferentes zonas da cidade.

No patio do museo, xunto a unha fonte, a flor de cartucho, que en Colombia é agasallada entre homes debido á súa sobriedade.

Patio do museo. A flor branca é a “de cartucho”.

Chamounos a atención a Urna Centenaria, que parece ser que contén arquivos e datos de grande importancia, e que se abre cada 100 anos, ó máis puro estilo vaticano.

Urna Centenaria.

Xantamos bandeja paisa, prato típico da cociña colombiana procedente de Medellín. Carne picada, un chouriciño, feixoada, arroz e ensalada, ademáis da sempre presente banana fritida. Si, unha mistura un tanto cocha.

Xa polo serán visitamos o Museo Botero, adicado a Fernando Botero, pintor e escultor colombiano. O Museo Botero céntrase case por completo na obra do artista de Medellín, entre a que chama a atención a súa particular versión da Gioconda, representada, coma tódolos seus personaxes, con formas redondas e voluptuosas. Que son tod@s gord@s, falando claro.

“La Mona Lisa” de Botero.

Aínda así, o museo conta tamén con obras de outros artistas, coma Picasso, Monet, Dalí ou Renoir.

Camiño do Museo da Policía Nacional pasamos pola Plaza Bolívar, centro político e institucional de Bogotá. Na praza atópanse a Casa Presidencial, enfronte desta o Palacio de Justicia, dun lado a Alcaldía Mayor, e do outro, a Catedral Primada.

Casa Presidencial.

“Palacio de Justicia”.

“Alcaldía Mayor”.

Catedral Primada.

O edificio do Museo da Policía Nacional data de 1.923. Na estancia principal, chamada patio nº1, móstrase un canón do ano 1.933, da guerra contra o Perú polos territorios amazónicos.

Pódense ver tamén uns carros de cabalos traídos da Inglaterra de comezos do século XX, nos que transportaban ós presos para expoñelos nas prazas principais da cidade, onde éstes eran humillados.

No mesmo patio móstranse tamén un robot de fabricación colombiana utilizado para desactivar artefactos explosivos, e ata un mini-helicóptero que lle servía ós corpos de seguridade para facer incursións silenciosas na selva na súa loita contra a guerrila.

No soto, antigamente o calabozo da cadea, exponse nunha vitrina unha espectacular Harley Davidson do ano 1.990, incautada no combate co narcotráfico. Parece ser que fora un agasallo de Pablo Escobar ó seu curmán, “El Arete”.

Sobre Pablo Escobar, odiado e adorado en Colombia, o máis grande narcotraficante da historia e fundador do Cartel de Medellín, a quen se lle atribúen máis de 10.000 asasinatos e quen foi condenado por narcotráfico, asasinato, secuestro e terrorismo cando se entregou en 1.991 para fugarse en 1.992, hai un patio adicado no Museo, mais na nosa visita éste estaba en reformas.

Pasamos ó patio nº3, o que no seu tempo foi a estancia onde os reclusos paseaban e tomaban o sol, e no que hoxe se pode desfrutar dunha fontiña e dun bonito mural onde se explica a historia da policía colombiana.

O máis entretido da da visita ó museo foi cando nos sentaron nunhas bancadas e, tras apaga-las luces, foron pasando diferentes maquetas de plastilina mentres unha gravación ía narrando a evolución da Policía Nacional Colombiana, dende a éopca prehispánica, onde as autoridades se denominaban güechas, ata os nosos días.

Representación en plastilina da actual Policía Nacional Colombiana.

Pola noite quedamos con Arthur. Chegara xusto ese día a Bogotá para ó día seguinte marchar de fin de semana canda dous amigos ás aforas da cidade. Desta volta si que estabamos ante a despedida definitiva. Canda os seus amigos Andrés e Andrea, unha parella que viña de contraer matrimonio en outubro -voda á que asistira Arthur- citámonos para dar unha volta pola noite.

Quedamos no Parque 93, emprazamento situado a anos luz do noso hostel, así que para chegar collimos un medio de transporte ó que aquí chaman Transmilenio. Eu pensei que con ese nome tan de nave espacial ía percorrer os mencionados anos luz de distancia en apenas unhas décimas, mais o Transmilenio non pasa de ser un autobús urbano, o Vitrasa de Bogotá, e demorou o que tiña que demorar, ó redor dunha hora.

A noite con Arthur e os seus amigos resultou realmente divertida. Andrea e Andrés eran unha xente estupenda, sinxelos, de trato cercano e conversa moi agradable. Probamos a aguardiente, bebida típica de Colombia, unha augardente con sabor anisado que entra con perigosa facilidade. Rematamos a noite no piso da parella, e foi aquí onde se produciu a despedida con Arthur.

Andrés e Andrea, na noite da despedida de Arthur.

Arthur Untch, alemán de ascendencia romanesa. Enxeñeiro. Unha mente privilexiada. E un corazón coma unha catedral de grande. Colombia, o Perú e sobre todo Bolivia serán testemuñas para sempre da nosa amizade, irmán alemán. Podes estar seguro de que o mes e medio que pasamos xuntos foi máis que de abondo para que non te esqueza xamáis, e para que non me resigne a que as promesas que fixemos de voltar a vernos na Galiza queden en palabras que as leve o vento.

Que che vaia ben, amigo.

Ó día seguinte, sábado, continuamos coñecendo Bogotá da man de Juan Carlos. Comezamos polo Museo Militar, a que foi casa de Antonio Ricaute, capitán que ó carón de Simón Bolívar foi de grande relevancia nos procesos de independencia das Repúblicas de Colombia e Venezuela. Moita arma, moito uniforme. Nada que nos enchese o ollo.

Helicóptero no patio do Museo Militar.

De alí saltamos á Casa de la Moneda. É un museo que ofrece un percorrido pola historia numismática tanto de Colombia coma do resto do mundo.

O que me resultou máis interesante foi o comezo do mesmo, onde se resaltan as organizacións económicas alleas á moeda, alleas ós cartos. O troco, o intercambio de mercadoría ou o ofrecemento de traballos reforzaba na época prehispánica aspectos como a honra ou as relacións entre distintos grupos sociais.

Volante de acuñación, ano 1.774.

De alí chimpamos ó norte da cidade, ó barrio de Los Rosales. Como apuntei con anterioridade trátase do barrio rico de Bogotá, onde se instalou a jet set colombiana. Entramos nun centro comercial, tamén na tenda Nike. Nada resaltable, nada especialmente interesante.

Pola noite Cons, na súa ineludible cita co pub The Doors, fixo migas con tres “indivíduos da súa especie”, heavys de raza pura: Víctor, Kevin e Sebastián. Éstes convidárono a probar a chicha, bebida elaborada a base de millo, coma a que probaramos no Perú, pero ésta fermentada. Segundo lle explicaron os seus novos colegas, a bebida en cuestión remóntase a tempos anteriores á invasión hispánica.

O domingo, polo que me contaron, houbo un partido de fútbol en Europa, unha final dun torneo de seleccións, ou non sei qué hostias, pero non me enterei moi ben en qué consistía a vaina. Limiteime a seguir procurando o voo que nos plante en México, algo que xa se está comezando a complicar de xeito preocupante.

E chegou o día de hoxe, luns. E aquí me atopo eu, aínda pelexándome coa morriña. Cons anda polo centro da cidade, nun concerto onde se citaron diversas bandas de rock, entre elas Siniestro Total.

Chegou o momento de abandonar Bogotá. Non foi que me fixese o home máis feliz do mundo a capital colombiana. Incluso deixando a un lado o meu proceso saudento, non lle atopo que teña moito que ofrecer, aparte do encanto do seu barrio antigo, La Candelaria. Mañá marchamos a Medellín. Todo o mundo falounos marabillas dela. Só espero lembrarme de vós coma é debido, sen que iso me deprima, coma fixen ata pisar Bogotá, e poder así desfrutala na súa xusta medida.

Veredes cómo si.